خرید خودرو، از خودروهای سواری شخصی و لوکس گرفته تا خودروهای سنگین، باری و ماشین‌آلات راه‌سازی، به نام یک شهروند ایرانی مورد اعتماد (شخص امین)، یکی از راهکارهای رایج میان اتباع افغانستانی برای دور زدن محدودیت‌های اداری در ایران است.

مواجهه با پرونده‌های کیفری مثل تصادفات رانندگی، نزاع و درگیری یا مطالبه دیه، برای هر شخصی اضطراب‌آور است؛ اما این وضعیت برای اتباع افغانستانی مقیم ایران پیچیدگی‌ها و ترس‌های مضاعفی دارد. در بسیاری از مواقع، فرد حتی زمانی که شاکی یا قربانی یک حادثه است، به دلیل ترس از بروکراسی اداری، نداشتن مدارک کافی، یا واهمه از خطر ابطال اقامت و رد مرز شدن (طرد از کشور)، از پیگیری حق خود عقب‌نشینی می‌کند یا در مراحل اولیه بازجویی در کلانتری، اظهاراتی می‌کند که تا پایان دادگاه به ضررش تمام می‌شود.

یکی از رایج‌ترین شیوه‌های فعالیت تجاری برای فعالان اقتصادی و اتباع افغانستانی مقیم ایران، خرید ملک، زمین، کارگاه یا ماشین‌آلات صنعتی به نام یک شهروند ایرانی مورد اعتماد است که در اصطلاح حقوقی به او «شخص امین» گفته می‌شود. از آنجا که قوانین جاری ایران محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای برای مالکیت اموال غیرمنقول (زمین و ساختمان) توسط اتباع خارجی در نظر گرفته است، بسیاری از تجار، بنکداران و کارخانه‌داران افغانستانی ناچارند سرمایه‌های چند ده میلیارد تومانی و حتی چند صد میلیارد تومانی خود را به نام شریک یا دوست ایرانی خود سند بزنند.

بسیاری از فعالان اقتصادی، بنکداران، کارگاه‌داران و تولیدکنندگان افغانستانی سال‌هاست که در خاک ایران فعالیت‌های تجاری و صنعتی سنگین دارند. بسیاری از این عزیزان، خطوط تولید بزرگی در صنایع پوشاک، کفش، تراشکاری، پلاستیک و بازرگانی راه انداخته‌اند و برای ده‌ها تا صدها نفر اشتغال‌زایی مستقیم انجام داده‌اند. با این حال، دغدغه اقامت پایدار، بروکراسی تمدیدهای کوتاه‌مدت و استرس محدودیت‌های ناگهانی روی حساب‌های بانکی، همیشه تمرکز ذهنی این صنف را به هم ریخته است.

اگر از اتباع افغانستانی مقیم ایران هستید، احتمالاً در ماه‌های اخیر نام «کد یکتا» یا «کد ثنا» را بارها در دفاتر کفالت، بانک‌ها یا شبکه‌های اجتماعی شنیده‌اید. در گذشته بسیاری از کارهای اداری و اقامتی با کارت آمایش یا پاسپورت پیش می‌رفت، اما در حال حاضر بدون داشتن این دو کد، تقریباً انجام هیچ کار اداری، بانکی یا حقوقی در ایران امکان‌پذیر نیست. در این راهنما، به زبان ساده و دور از پیچیدگی‌های اداری، بررسی می‌کنیم که این کدها دقیقاً چه هستند، چه کاربردی دارند و چطور باید آن‌ها را دریافت کنید.